Bij de eerste spadesteek voor de Merksemse Tuinen
Persconferentie 20 april 2026
We brengen even in herinnering: ruim twintig jaar geleden, in september 2005, diende stRaten-generaal een bezwaarschrift in tegen de toenmalige versie van de Oosterweelverbinding. Het debat ging vervolgens jarenlang over een viaduct aan het Eilandje. Maar wij wisten beter: in essentie ging het om de toekomst van de hele stad en zelfs de regio. Niet alleen op het vlak van mobiliteit, maar ook met oog op de leefbaarheid.
In 2017 was daarover consensus gegroeid, ook op het politieke niveau. Samen met Ringland, Ademloos en stRaten-generaal ondertekenden Vlaanderen en de stad toen het Toekomstverbond, met verhoogde aandacht voor die leefbaarheid, in eerste instantie in de ringzone.
Sinds het Toekomstverbond is er de belofte dat we niet langer onze rug willen keren naar de ring, en niet langer het ringgebied als een verloren en vervuilende no-go-zone willen beschouwen voor de Antwerpenaren. Het mag geen plek zijn waar je beter wegblijft, maar moet een parelsnoer worden van centrale plekken voor ontspanning en verbinding, op en naast de ring.
In 2006 had het stadsbestuur eenzelfde intentie uitgesproken voor de Schelde-oever. De stad moest opnieuw verbinding zoeken met haar rivier, na jarenlange verwaarlozing van het kaaigebied, dat ofwel ontoegankelijk was of een parkeerzone. Die intentie werd opgenomen in het structuurplan van 2006, onder de noemer ‘ontwikkeling van harde ruggengraat’. Grote bouw- en vergroeningsprojecten zijn inmiddels gerealiseerd in het gebied, op nieuw-Zuid, het Eilandje en langs de Scheldekaaien. Met zelfs een nieuw park op het Zuid, als toemaatje.
De drie burgerbewegingen ijverden jarenlang voor eenzelfde aanpak van de ringzone, op plekken waar nog meer Antwerpenaren van kunnen genieten, en in de districten (Berchem, Borgerhout, Deurne, Merksem). Ze vonden dat de stad ten onrechte ook de ringzone de rug had toegekeerd, ze zagen de potentie van wat ze de tweede ‘stroom’ door de stad noemden en bepleitten een noodzakelijke en mogelijke ommekeer.
De eerste spadesteek van vandaag mag in deze context begrepen worden. Nu Ringpark West zowat klaar is voor oplevering (komende zomer) en na de start van de werken in Pomppark Zuid en Ringpark Het Schijn (vorig jaar) volgt nu een vierde ‘eerstespadesteek’ voor een ringpark in Merksem. Noem het een klavertje vier – zoals we weten is dat een geluksbrenger.
De Merksemse Tuinen vormen een voorschot op Ringpark Groenendaal, in een voormalige werfzone. Het is een relatief klein deel van het toekomstige grote ringpark, maar toch is het belangrijk dat dit soort werken al wordt aangevat van zodra het kan, gelet op het driedubbele belang ervan voor de omwonenden. De Merksemse Tuinen worden onderdeel van een ecologische corridor: hoe vroeger je met de aanleg ervan begint, hoe vlugger die corridor kan functioneren. Verder moet het gebied een lokale waterbuffer bieden aan een stadsdeel dat wel eens worstelt met wateroverlast. En last but not least: de Tuinen worden ook een toegankelijke ontmoetingsplek voor bewoners, met een bewandelbaar parcours. Al vanaf volgend jaar!
Daarom zijn de burgerbewegingen de overheden erkentelijk dat zij de ringparkspade daar nu al in de grond laten steken, van zodra het kan. Het illustreert hoezeer ook zij daaraan belang hechten.
2026 wordt overigens een kanteljaar. Verwacht vanaf nu elk jaar zichtbare opleveringen van ringparkschakels. In augustus wordt Ringpark West op de linkeroever officieel en feestelijk geopend. Volgend jaar volgen Pomppark Zuid, Ringpark Het Schijn fase 1 en de Merksemse Tuinen. In 2028 kunnen we door de nieuwe fietstunnel onder de Schelde fietsen. Enzovoort. Een overzicht van alle leefbaarheidsprojecten die vóór 31 december 2030 in gebruik zullen worden genomen geven we op 19 mei in zaal Horta (Hopland, 20u), in samenwerking met de stad.
Iedereen is hartelijk uitgenodigd.
Manu Claeys
Voorzitter stRaten-generaal